Blog
PMOS στην εφηβεία: Συμπτώματα, διάγνωση και αντιμετώπιση
Το PMOS στην εφηβεία δεν εκδηλώνεται πάντα με τον ίδιο τρόπο. Ακανόνιστη περίοδος, ακμή, αυξημένη τριχοφυΐα και άλλα σημάδια υπερανδρογονισμού μπορεί να χρειάζονται διερεύνηση, ιδιαίτερα όταν επιμένουν μετά τα πρώτα χρόνια από την εμμηναρχή.
Πρώτο άρθρο της καμπάνιας των Fertilovit: «Το PMOS δεν έχει ηλικία»
Ακολουθεί τριετής μεταβατική περίοδος κατά την οποία και οι δύο όροι θα συνυπάρχουν. Στη σειρά χρησιμοποιούμε τον νέο όρο, με τον παλιό σε παρένθεση όπου βοηθά.
Μια δεκαεξάχρονη έχει περίοδο κάθε δύο ή τρεις μήνες. Έχει ακμή στο σαγόνι που δεν υποχωρεί με τίποτα. Έχει τρίχες εκεί που δεν θα ήθελε να έχει. Πάει στον γιατρό.
Η απάντηση που παίρνει, στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων, είναι κάποια εκδοχή του «είσαι μικρή, θα ρυθμιστεί».
Μερικές φορές είναι αλήθεια. Πολύ συχνά δεν είναι.
Ο χρόνος που χάνεται
Τα δεδομένα για την καθυστέρηση της διάγνωσης είναι από τα πιο σταθερά ευρήματα ολόκληρης της βιβλιογραφίας του PMOS.
Σε διεθνή έρευνα με περισσότερες από 1.300 γυναίκες, πάνω από το ένα τρίτο περίμενε περισσότερα από δύο χρόνια από την πρώτη επίσκεψη μέχρι τη διάγνωση. Σχεδόν οι μισές είχαν επισκεφθεί τρεις ή περισσότερους επαγγελματίες υγείας πριν κάποιος ονομάσει αυτό που είχαν.
Δύο χρόνια δεν είναι μεγάλο διάστημα σε μια ζωή. Είναι όμως τεράστιο όταν η βιολογία τρέχει από κάτω χωρίς παρακολούθηση.
PMOS στην εφηβεία: τι σημαίνει «ακανόνιστη» περίοδος στα 16;
Εδώ χρειάζεται ακρίβεια, γιατί η εφηβεία έχει τους δικούς της κανόνες. Το διεθνές κατευθυντήριο πλαίσιο του 2023 ορίζει τι θεωρείται φυσιολογικό ανάλογα με τη γυναικολογική ηλικία, δηλαδή τα χρόνια από την πρώτη περίοδο:
Τον πρώτο χρόνο μετά την εμμηναρχή, η ακανόνιστη περίοδος είναι αναμενόμενη. Από τον πρώτο έως τον τρίτο χρόνο, θεωρείται διαταραχή ο κύκλος μικρότερος από 21 ή μεγαλύτερος από 45 ημέρες. Από τον τρίτο χρόνο και μετά, θεωρείται διαταραχή ο κύκλος μικρότερος από 21 ή μεγαλύτερος από 35 ημέρες, ή λιγότεροι από 8 κύκλοι τον χρόνο. Οποιαδήποτε στιγμή μετά τον πρώτο χρόνο, ένας κύκλος μεγαλύτερος από 90 ημέρες απαιτεί διερεύνηση.
Το τελευταίο σημείο αξίζει έμφαση. Τρεις μήνες χωρίς περίοδο, ένα χρόνο μετά την εμμηναρχή, δεν είναι κάτι που περιμένουμε να περάσει.
Μια σημαντική διευκρίνιση: στα κορίτσια, το υπερηχογράφημα ωοθηκών δεν χρησιμοποιείται για διάγνωση εντός των πρώτων οκτώ ετών από την εμμηναρχή. Οι πολυκυστικές ωοθήκες στην εφηβεία είναι τόσο συχνές που δεν διακρίνουν. Η διάγνωση στην εφηβεία απαιτεί συνδυασμό διαταραχής κύκλου και υπερανδρογονισμού.
Αυτό σημαίνει ότι ένα υπερηχογράφημα που δείχνει «πολυκυστικές ωοθήκες» σε μια δεκαεπτάχρονη δεν είναι διάγνωση. Και ένα υπερηχογράφημα που δεν τις δείχνει δεν είναι απαλλαγή.
PMOS στην εφηβεία και ινσουλινοαντίσταση
Αυτό είναι το σημείο που αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε ολόκληρη τη φάση.
Η αντίσταση στην ινσουλίνη στο PMOS δεν είναι επακόλουθο των χρόνων ή του βάρους. Είναι ενδογενής. Σε μελέτες με ευγλυκαιμικό-υπερινσουλιναιμικό clamp, τη μέθοδο αναφοράς για τη μέτρηση της ευαισθησίας στην ινσουλίνη, γυναίκες με PMOS και απολύτως φυσιολογικό δείκτη μάζας σώματος εμφάνιζαν σημαντικά μειωμένη ευαισθησία σε σύγκριση με γυναίκες χωρίς PMOS και ίδιο βάρος.
Η υπερινσουλιναιμία δρα με δύο τρόπους στην ωοθήκη. Ενισχύει την παραγωγή ανδρογόνων από τα κύτταρα της θήκης, και μειώνει την ηπατική παραγωγή της SHBG, της πρωτεΐνης που δεσμεύει την τεστοστερόνη. Λιγότερη SHBG σημαίνει περισσότερη ελεύθερη, βιολογικά ενεργή τεστοστερόνη.
Το αποτέλεσμα το βλέπει η δεκαεξάχρονη στο πρόσωπό της. Η αιτία είναι μεταβολική.
PMOS στην εφηβεία: τι κάνει το αντισυλληπτικό
Το συνδυασμένο αντισυλληπτικό δισκίο είναι απόλυτα θεμιτή επιλογή και παραμένει πρώτης γραμμής για τη διαχείριση της διαταραχής κύκλου και του υπερανδρογονισμού. Ρυθμίζει την αιμορραγία, βελτιώνει την ακμή και την τριχοφυΐα, και προστατεύει το ενδομήτριο από τη χρόνια ανωοθυλακιορρηξία.
Αυτό που δεν κάνει είναι να αντιμετωπίζει την υποκείμενη μεταβολική διαταραχή.
Το πρόβλημα δεν είναι η χορήγηση. Είναι η χορήγηση αντί για διερεύνηση. Όταν το δισκίο δίνεται χωρίς να τεθεί ποτέ διάγνωση, η αιμορραγία γίνεται τακτική, τα συμπτώματα υποχωρούν, και όλοι συμπεραίνουν ότι το ζήτημα λύθηκε. Δέκα χρόνια αργότερα η ίδια γυναίκα σταματά το δισκίο για να μείνει έγκυος, και ανακαλύπτει ότι τίποτα δεν είχε λυθεί.
Δεν είναι μόνο σωματικό
Η ψυχολογική διάσταση αυτής της φάσης υποτιμάται συστηματικά.
Η ακμή, η τριχοφυΐα, οι διακυμάνσεις βάρους και η αβεβαιότητα του κύκλου συμπίπτουν χρονικά με τη διαμόρφωση της εικόνας σώματος και της ταυτότητας. Τα ποσοστά συμπτωμάτων άγχους και κατάθλιψης είναι σημαντικά υψηλότερα στις γυναίκες με PMOS, και το διεθνές κατευθυντήριο πλαίσιο συνιστά πλέον ρητά τον συστηματικό έλεγχο για αυτά κατά τη διάγνωση.
Η φράση «θα ρυθμιστεί» δεν είναι μόνο κλινικά ανακριβής. Είναι και ψυχολογικά ακυρωτική για ένα κορίτσι που ξέρει ότι κάτι δεν πάει καλά.
Τι έχει νόημα σε αυτή τη φάση
Καταγραφή κύκλου. Απλή, συνεπής, σε εφαρμογή ή σε ημερολόγιο. Δώδεκα μήνες δεδομένων αξίζουν περισσότερο από οποιαδήποτε μεμονωμένη εξέταση.
Στοχευμένος εργαστηριακός έλεγχος. Ολική και ελεύθερη τεστοστερόνη, SHBG, ελεύθερος ανδρογονικός δείκτης, και αποκλεισμός άλλων αιτιών όπως η υπερπρολακτιναιμία, η θυρεοειδική δυσλειτουργία και η μη κλασική συγγενής υπερπλασία επινεφριδίων. Καμπύλη σακχάρου και ινσουλίνης όπου υπάρχει κλινική υποψία. Μιλήστε με το γιατρό σας σχετικά.
Παρέμβαση στον τρόπο ζωής. Όχι δίαιτα. Σταθερότητα: επαρκής ύπνος, τακτική άσκηση με έμφαση στην αντίσταση, γεύματα που δεν προκαλούν απότομες αιχμές γλυκόζης. Στην εφηβεία, ο περιοριστικός λόγος γύρω από το φαγητό κάνει περισσότερο κακό από καλό.
Στοχευμένη διατροφική υποστήριξη. Η βιταμίνη D είναι συχνά χαμηλή σε αυτόν τον πληθυσμό και αξίζει μέτρηση. Οι ινοσιτόλες, το χρώμιο και τα ωμέγα-3 λιπαρά οξέα μελετώνται εκτενώς στο πλαίσιο της μεταβολικής υποστήριξης, θα τα δούμε αναλυτικά στο επόμενο άρθρο της σειράς, όπου η τεκμηρίωση είναι πλουσιότερη.
Το πραγματικό διακύβευμα
Μια διάγνωση στα δεκαοκτώ δεν είναι βάρος. Είναι πλεονέκτημα σαράντα ετών.
Σημαίνει ότι η γυναίκα ξέρει από νωρίς πώς αντιδρά το σώμα της στους υδατάνθρακες, στον ύπνο, στο στρες. Σημαίνει ότι όταν έρθει η στιγμή της εγκυμοσύνης, δεν ξεκινά από το μηδέν. Σημαίνει ότι στα πενήντα κάποιος θα ελέγχει τη γλυκόζη της, επειδή κάποιος στα δεκαοκτώ έγραψε τρία γράμματα στον φάκελό της.
Το «θα ρυθμιστεί» δεν είναι διάγνωση.
Η εφηβεία και η δεκαετία των 20 είναι μία μοναδική ευκαιρία να θέσεις τις σωστές βάσεις για μία καλύτερη ζωή.
Χαρούλα Μπιλάλη, BSc MMedSc Μοριακή βιολόγος με εξειδίκευση στη λειτουργική και αναπαραγωγική βιολογία και το μικροβίωμα.
Φόρμα Επικοινωνίας
Συχνές Ερωτήσεις
Η διάγνωση είναι δυνατή στην εφηβεία, αλλά απαιτεί ταυτόχρονη παρουσία διαταραχής κύκλου και υπερανδρογονισμού. Το υπερηχογράφημα δεν χρησιμοποιείται διαγνωστικά τα πρώτα οκτώ χρόνια μετά την εμμηναρχή. Όταν τα ευρήματα είναι ασαφή, ορίζεται κατάσταση αυξημένου κινδύνου με επανεκτίμηση αργότερα.
Όχι. Η γονιμότητα επανέρχεται στα προηγούμενα επίπεδα μετά τη διακοπή. Αυτό που δεν συμβαίνει είναι η βελτίωση της υποκείμενης μεταβολικής εικόνας κατά τη διάρκεια της λήψης.
Ναι, εφόσον υπάρχει κλινική υποψία PMOS. Η αντίσταση στην ινσουλίνη στο σύνδρομο εμφανίζεται ανεξάρτητα από τον δείκτη μάζας σώματος.
Σχετικά προϊόντα
Βιβλιογραφία
- Teede HJ, Tay CT, Laven J, et al. Recommendations from the 2023 International Evidence-Based Guideline for the Assessment and Management of Polycystic Ovary Syndrome. Fertility and Sterility, 2023;120(4):767-793.
- Gibson-Helm M, Teede H, Dunaif A, Dokras A. Delayed diagnosis and a lack of information associated with dissatisfaction in women with polycystic ovary syndrome. Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism, 2017;102(2):604-612.
- Stepto NK, Cassar S, Joham AE, et al. Women with polycystic ovary syndrome have intrinsic insulin resistance on euglycaemic-hyperinsulaemic clamp. Human Reproduction, 2013;28(3):777-784.
- Peña AS, Witchel SF, Hoeger KM, et al. Adolescent polycystic ovary syndrome according to the international evidence-based guideline. BMC Medicine, 2020;18:72.
- Cooney LG, Lee I, Sammel MD, Dokras A. High prevalence of moderate and severe depressive and anxiety symptoms in polycystic ovary syndrome: a systematic review and meta-analysis. Human Reproduction, 2017;32(5):1075-1091.
