Κακό σπέρμα: Οι 5 πιο συχνές αιτίες και τι να κάνετε

Το κακό σπέρμα αποτελεί έναν από τους βασικούς παράγοντες ανδρικής υπογονιμότητας, αλλά στις περισσότερες περιπτώσεις μπορεί να βελτιωθεί με τις σωστές παρεμβάσεις. Η ποιότητα του σπέρματος επηρεάζεται από παράγοντες όπως το οξειδωτικό στρες, η φλεγμονή και ο τρόπος ζωής.

Όταν ένα σπερμοδιάγραμμα δείξει ότι η ποιότητα του σπέρματος δεν είναι φυσιολογική, πολλοί άνδρες ανησυχούν ότι η γονιμότητά τους έχει επηρεαστεί οριστικά.

Στην πραγματικότητα, στις περισσότερες περιπτώσεις η ποιότητα του σπέρματος μπορεί να βελτιωθεί όταν εντοπιστούν οι παράγοντες που την επηρεάζουν.

Η αξιολόγηση της ανδρικής γονιμότητας βασίζεται σήμερα σε πέντε βασικούς δείκτες που καθορίζουν τη λειτουργικότητα του σπέρματος:

• αριθμός σπερματοζωαρίων
• κινητικότητα
• μορφολογία
• επίπεδα οξειδωτικού στρες
• κατακερματισμός DNA σπέρματος (DFI)

Όταν ένας ή περισσότεροι από αυτούς τους δείκτες επηρεάζονται, η πιθανότητα φυσικής σύλληψης μπορεί να μειωθεί.

Οι 5 βασικοί δείκτες της ποιότητας του σπέρματος

Η βασική εξέταση για την αξιολόγηση της ανδρικής γονιμότητας είναι το σπερμοδιάγραμμα, το οποίο αξιολογεί τον αριθμό, την κινητικότητα και τη μορφολογία των σπερματοζωαρίων. Τα κριτήρια αναφοράς έχουν καθοριστεί από τον World Health Organization.

Σήμερα όμως γνωρίζουμε ότι η πλήρης αξιολόγηση της γονιμότητας περιλαμβάνει και δύο επιπλέον σημαντικούς δείκτες: το οξειδωτικό στρες και τον κατακερματισμό DNA.

Αριθμός σπερματοζωαρίων (Sperm Count)

Ο αριθμός αναφέρεται στη συγκέντρωση σπερματοζωαρίων ανά milliliter σπέρματος.

Φυσιολογική τιμή θεωρείται:

• πάνω από 15 εκατομμύρια σπερματοζωάρια ανά ml

Χαμηλότερες τιμές χαρακτηρίζονται ως ολιγοσπερμία.

Κινητικότητα σπερματοζωαρίων (Motility)

Η κινητικότητα δείχνει πόσα σπερματοζωάρια μπορούν να κινηθούν σωστά ώστε να φτάσουν στο ωάριο.

Φυσιολογική προοδευτική κινητικότητα:

• πάνω από 32%

Η χαμηλή κινητικότητα ονομάζεται ασθενοσπερμία.

Μορφολογία σπερματοζωαρίων (Morphology)

Η μορφολογία αξιολογεί το σχήμα των σπερματοζωαρίων.

Φυσιολογικό θεωρείται:

• πάνω από 4% φυσιολογικές μορφές

Η ανωμαλία στη μορφολογία ονομάζεται τερατοσπερμία.

Οξειδωτικό στρες

Τα τελευταία χρόνια έχει γίνει σαφές ότι το οξειδωτικό στρες είναι ένας από τους βασικούς μηχανισμούς ανδρικής υπογονιμότητας.

Οι ελεύθερες ρίζες μπορούν να προκαλέσουν:

• βλάβες στη μεμβράνη των σπερματοζωαρίων
• μειωμένη κινητικότητα
• βλάβες στο DNA

Υπολογίζεται ότι έως και 80% των ανδρών με υπογονιμότητα εμφανίζουν αυξημένο οξειδωτικό στρες στο σπέρμα.

Κατακερματισμός DNA σπέρματος (DFI)

Ο DNA Fragmentation Index (DFI) αξιολογεί τη βλάβη στο γενετικό υλικό των σπερματοζωαρίων.

Αυξημένος κατακερματισμός DNA έχει συσχετιστεί με:

• μειωμένες πιθανότητες φυσικής σύλληψης
• αποτυχίες IVF
• αυξημένο κίνδυνο αποβολών

Ας τα δούμε όλα πιο αναλυτικά.

Οι 5 πιο συχνές αιτίες κακής ποιότητας σπέρματος

1. Οξειδωτικό στρες

Το οξειδωτικό στρες αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες που επηρεάζουν την ποιότητα του σπέρματος.

Παράγοντες που το αυξάνουν περιλαμβάνουν:

• κάπνισμα
• παχυσαρκία
• κακή διατροφή
• έκθεση σε περιβαλλοντικές τοξίνες
• χρόνιο στρες

2. Φλεγμονή στο ανδρικό αναπαραγωγικό σύστημα

Χρόνια φλεγμονή στον προστάτη ή στο ουρογεννητικό σύστημα κυρίως από παθογόνα μπορεί να επηρεάσει την κινητικότητα και τη βιωσιμότητα των σπερματοζωαρίων.

Σε αρκετές περιπτώσεις η φλεγμονή δυστυχώς είναι υποκλινική και δεν συνοδεύεται από εμφανή συμπτώματα.

3. Ορμονικές διαταραχές

Η παραγωγή σπέρματος ρυθμίζεται από τον ορμονικό άξονα:

υποθάλαμος – υπόφυση – όρχεις.

Διαταραχές στις ορμόνες όπως η τεστοστερόνη, η FSH ή η LH μπορούν να επηρεάσουν τη σπερματογένεση.

4. Θερμικό στρες στους όρχεις

Η παραγωγή σπέρματος απαιτεί θερμοκρασία χαμηλότερη από τη θερμοκρασία του σώματος.

Παράγοντες που αυξάνουν τη θερμοκρασία στους όρχεις περιλαμβάνουν:

• συχνή χρήση laptop στα πόδια
• πολύ στενά ρούχα
• συχνή χρήση σάουνας

5. Τρόπος ζωής και διατροφή

Ο τρόπος ζωής επηρεάζει σημαντικά την ανδρική γονιμότητα.

Παράγοντες που σχετίζονται με χαμηλή ποιότητα σπέρματος περιλαμβάνουν:

• κάπνισμα
• υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ
• παχυσαρκία
• κακή διατροφή
• έλλειψη ύπνου

Τι μπορείτε να κάνετε για να βελτιώσετε την ποιότητα του σπέρματος

Η παραγωγή νέων σπερματοζωαρίων διαρκεί περίπου 70 – 90 ημέρες, γεγονός που σημαίνει ότι οι αλλαγές στον τρόπο ζωής μπορούν να έχουν αποτέλεσμα μέσα σε λίγους μήνες.

Τα βασικά βήματα περιλαμβάνουν:

• διακοπή καπνίσματος
• ισορροπημένη διατροφή
• τακτική άσκηση
• επαρκή ύπνο
• μείωση του στρες

Επιπλέον, ορισμένα μικροθρεπτικά συστατικά έχουν μελετηθεί για τον ρόλο τους στην υποστήριξη της φυσιολογικής σπερματογένεσης, όπως:

• ψευδάργυρος
• σελήνιο
• συνένζυμο Q10
• L-καρνιτίνη
• αντιοξειδωτικά

Συνδυασμοί αυτών των συστατικών περιλαμβάνονται σε εξειδικευμένα συμπληρώματα για την ανδρική γονιμότητα, όπως το Fertilovit M Plus, το οποίο έχει σχεδιαστεί για να υποστηρίζει τη φυσιολογική σπερματογένεση και να προστατεύει τα σπερματοζωάρια από το οξειδωτικό στρες.

Συμπέρασμα

Ένα κακό σπερμοδιάγραμμα δεν σημαίνει απαραίτητα μόνιμη υπογονιμότητα. Στις περισσότερες περιπτώσεις, η ποιότητα του σπέρματος επηρεάζεται από παράγοντες που μπορούν να εντοπιστούν και να αντιμετωπιστούν.

Η αξιολόγηση των βασικών δεικτών, αριθμού, κινητικότητας, μορφολογίας, οξειδωτικού στρες και κατακερματισμού DNA, βοηθά στην κατανόηση των αιτιών και στον σχεδιασμό μιας αποτελεσματικής στρατηγικής βελτίωσης της ανδρικής γονιμότητας.

Με τις σωστές παρεμβάσεις, η ποιότητα του σπέρματος, εφόσον δεν υπάρχει γενετικό ή άλλο ιατρογενές αίτιο, μπορεί συχνά να βελτιωθεί σημαντικά μέσα σε λίγους μήνες.