Κάπνισμα και σπέρμα: μήπως το τσιγάρο με τον καφέ σου έχει τελικά μετρήσιμο κόστος στην προσπάθειά σου;

Μια νέα μελέτη σε 1.388 ζευγάρια βάζει αριθμό στο κάπνισμα του άνδρα στην εξωσωματική. Και μας δείχνει πού να κοιτάξουμε: στο οξειδωτικό στρες και στο DNA του σπέρματος.

Με μια ματιά

• Κάπνισμα και σπέρμα: ο καπνός αυξάνει το οξειδωτικό στρες στο σπερματικό υγρό και τον κατακερματισμό του DNA των σπερματοζωαρίων (DFI).
• Νέα μελέτη στο Fertility and Sterility (Οκτώβριος 2026) σε 1.388 ζευγάρια: με 20+ τσιγάρα την ημέρα, 19% μικρότερη πιθανότητα γέννησης παιδιού με εξωσωματική.
• Το σπέρμα ανανεώνεται σε περίπου 3 μήνες, οπότε οι αλλαγές που κάνεις σήμερα μετράνε.

Ο πρώτος καφές της μέρας. Το τσιγάρο δίπλα του. Ένα διάλειμμα στη δουλειά, μια κουβέντα με συναδέλφους, λίγα λεπτά που νιώθεις ότι είναι δικά σου.

Δεν γράφουμε αυτό το άρθρο για να σε κατηγορήσουμε. Το γράφουμε γιατί, αν προσπαθείτε για παιδί, αξίζεις να ξέρεις τι δείχνουν πλέον τα δεδομένα.

Η νέα μελέτη

Στις 19 Οκτωβρίου 2026, το Fertility and Sterility, το επίσημο περιοδικό της Αμερικανικής Εταιρείας Αναπαραγωγικής Ιατρικής (ASRM) και ένα από τα πιο έγκυρα διεθνώς στον χώρο της αναπαραγωγής, δημοσίευσε μια μεγάλη προοπτική μελέτη.

Οι ερευνητές παρακολούθησαν 1.388 ζευγάρια σε εξωσωματική για σχεδόν τέσσερα χρόνια. Μέτρησαν αυτό που μετράει περισσότερο: αν γεννήθηκε τελικά παιδί, από όλα τα έμβρυα μίας ωοληψίας, φρέσκα και κατεψυγμένα. Και σύγκριναν ζευγάρια όπου κανείς δεν κάπνιζε με ζευγάρια όπου κάπνιζε μόνο ο άνδρας.

Τα αποτελέσματα:

• Όταν ο άνδρας κάπνιζε 20 τσιγάρα ή περισσότερα την ημέρα, η πιθανότητα να γεννηθεί παιδί ήταν 19% μικρότερη.
• Ακόμη και με λιγότερα από 20 τσιγάρα, η μελέτη κατέγραψε μικρότερες πιθανότητες στα πρώτα στάδια.
• Η απώλεια συνέβαινε πριν φανεί ο καρδιακός παλμός του εμβρύου.
• Μόλις εμφανιζόταν καρδιακός παλμός, το κάπνισμα του άνδρα δεν επηρέαζε πια την έκβαση.

Το «πότε» μάς δείχνει το «πού»

Αν η απώλεια συμβαίνει τόσο νωρίς, στην ανάπτυξη του εμβρύου, στην εμφύτευση και στις πρώτες εβδομάδες, τότε το πρόβλημα ξεκινά από το ίδιο το σπερματοζωάριο. Και εδώ μπαίνουν δύο έννοιες που αξίζει να γνωρίζεις: το οξειδωτικό στρες και το DFI.

Κάπνισμα και σπέρμα: τι συμβαίνει στο DNA

Ο καπνός του τσιγάρου περιέχει νικοτίνη, κάδμιο, μόλυβδο και καρκινογόνους υδρογονάνθρακες. Όλα αυτά φτάνουν στο σπερματικό υγρό. Εκεί αυξάνουν τις ελεύθερες ρίζες οξυγόνου και αποδυναμώνουν την αντιοξειδωτική άμυνα. Όταν οι ελεύθερες ρίζες ξεπερνούν την άμυνα, μιλάμε για οξειδωτικό στρες.

Το σπερματοζωάριο είναι από τα πιο ευάλωτα κύτταρα του σώματος. Η μεμβράνη του είναι πλούσια σε λιπαρά οξέα που οξειδώνονται εύκολα. Έχει ελάχιστα δικά του αντιοξειδωτικά. Και δεν μπορεί να επιδιορθώσει το DNA του.

Έτσι, οι ελεύθερες ρίζες προκαλούν σπασίματα στο DNA του. Αυτό λέγεται κατακερματισμός του DNA και μετριέται με τον δείκτη DFI (DNA Fragmentation Index): το ποσοστό των σπερματοζωαρίων με κατακερματισμένο DNA. Οι καπνιστές έχουν συχνότερα αυξημένο DFI.

Γιατί το DFI δεν φαίνεται στο απλό σπερμοδιάγραμμα που ίσως έχεις κάνει

Το σπερμοδιάγραμμα μετρά πόσα σπερματοζωάρια υπάρχουν, πόσο κινούνται και τι σχήμα έχουν. Δεν δείχνει τι κουβαλούν μέσα τους. Ένα σπέρμα μπορεί να «βγαίνει καλό» και να έχει υψηλό DFI. Αυτό είναι μία ξεχωριστή εξέταση που γίνεται στις προηγμένες μονάδες IVF από εξειδικευμένο προσωπικό.

Η βλάβη φαίνεται μετά τη γονιμοποίηση. Το ωάριο προσπαθεί να επιδιορθώσει το DNA του σπερματοζωαρίου, αλλά οι δυνατότητές του έχουν όρια. Όταν η βλάβη τα ξεπερνά, το έμβρυο μπορεί να σταματήσει να αναπτύσσεται, να μην εμφυτευθεί ή να χαθεί πολύ νωρίς. Δηλαδή ακριβώς εκεί που η νέα μελέτη είδε την απώλεια.

Και για να μη μιλήσουμε για τα υπόλοιπα

Το τσιγάρο σπάνια έρχεται μόνο του. Συχνά το συνοδεύουν τα ποτά του Σαββατοκύριακου, λίγες ώρες ύπνου, άγχος, βιαστικό φαγητό και λίγη κίνηση. Καθένα από αυτά προσθέτει στο ίδιο οξειδωτικό φορτίο. Το τσιγάρο όμως είναι αυτό που η νέα μελέτη μέτρησε, και αυτό που έχει το πιο ξεκάθαρο αποτύπωμα.

Η καλή είδηση: περίπου 3 μήνες

Το σπέρμα ανανεώνεται συνεχώς. Η παραγωγή και ωρίμανση των σπερματοζωαρίων διαρκεί περίπου 3 μήνες. Τα σπερματοζωάρια που θα συμμετάσχουν στη σύλληψη ή στην ωοληψία σε τρεις μήνες αρχίζουν να σχηματίζονται σήμερα.

Αυτό σημαίνει ότι ό,τι αλλάζεις τώρα αποτυπώνεται στο σπέρμα που θα χρησιμοποιηθεί. Και ότι η μελέτη έδειξε κάτι ακόμη: όσο λιγότερα τα τσιγάρα, τόσο μικρότερη η επίδραση. Κάθε τσιγάρο λιγότερο μετράει.

Αν καπνίζεις, η προετοιμασία σου χρειάζεται περισσότερη υποστήριξη

Το Fertilovit® M Plus είναι η φόρμουλα για τον άνδρα που επιθυμεί τη μέγιστη υποστήριξη της αναπαραγωγικής και σεξουαλικής του λειτουργίας. Είναι μία από τις τέσσερις κατοχυρωμένες συνθέσεις της σειράς Fertilovit®, που σχεδιάστηκαν από ειδικούς παγκόσμιου κύρους στην ανθρώπινη αναπαραγωγή, στον μεγαλύτερο όμιλο κλινικών εξωσωματικής της Κεντρικής Ευρώπης, NextClinics.

Η φιλοσοφία του είναι συνεργιστική και ορθομοριακή: συστατικά όπως η L-καρνιτίνη, η L-κιτρουλλίνη, αντιοξειδωτικές βιταμίνες και ιχνοστοιχεία, σε δοσολογίες που σέβονται την ομοιόσταση του οργανισμού. Ο ψευδάργυρος συμβάλλει στη φυσιολογική γονιμότητα και αναπαραγωγή και, μαζί με το σελήνιο, συμβάλλει στην προστασία των κυττάρων από το οξειδωτικό στρες. Το σελήνιο συμβάλλει στη φυσιολογική σπερματογένεση. 2 συσκευασίες των 90 καψουλών καλύπτουν έναν πλήρη κύκλο σπερματογένεσης.

Όταν καπνίζεις, ή όταν το αλκοόλ είναι μέρος της εβδομάδας σου, το οξειδωτικό φορτίο που δέχεται το σπέρμα σου είναι μεγαλύτερο. Γι’ αυτό η καθημερινή υποστήριξη σε όλο το παράθυρο των περίπου 3 μηνών έχει για εσένα ακόμα μεγαλύτερη σημασία. Θα είμαστε όμως ειλικρινείς μαζί σου, γιατί αυτό αξίζεις: καμία φόρμουλα δεν «ακυρώνει» ένα φορτίο που ξαναφτάνει στο σώμα κάθε μέρα. Το M plus δίνει στο σπέρμα σου υποστήριξη. Η μείωση και η διακοπή του τσιγάρου δίνουν στην υποστήριξη αυτή τον χώρο να αποδώσει. Τα δύο μαζί δημιουργούν τις καλύτερες συνθήκες.

Πέντε βήματα από σήμερα

1. Μίλησε με τον ιατρό σου για υποστήριξη στη διακοπή, ιδανικά περίπου 3 μήνες πριν την προσπάθεια ή την ωοληψία. Δεν χρειάζεται να το κάνεις μόνος. Και αν δεν τα καταφέρεις αμέσως, ξεκίνα μειώνοντας το.
2. Κράτησε το σπίτι χωρίς καπνό. Ο καπνός αφορά και εκείνη, και τα ωάριά της.
3. Ρώτα τον ιατρό σου για μέτρηση DFI, ώστε η προετοιμασία σας να στηρίζεται σε δεδομένα.
4. Κάνε τη μεσογειακή διατροφή καθημερινότητα: λαχανικά και φρούτα σε χρώματα, ελαιόλαδο, ψάρια, ξηροί καρποί, όσπρια.
5. Πάρε το M plus για ολόκληρο το παράθυρο των 90 ημερών, ως μέρος της καθημερινής σου ρουτίνας.

Συχνές ερωτήσεις

Πώς επηρεάζει το κάπνισμα το σπέρμα;
Το κάπνισμα αυξάνει τις ελεύθερες ρίζες οξυγόνου στο σπερματικό υγρό και αποδυναμώνει την αντιοξειδωτική άμυνα. Αυτό το οξειδωτικό στρες προκαλεί σπασίματα στο DNA των σπερματοζωαρίων, που μετριούνται με τον δείκτη DFI.

Τι είναι το DFI;
Το DFI (DNA Fragmentation Index) είναι το ποσοστό των σπερματοζωαρίων με κατακερματισμένο DNA. Μετριέται με ξεχωριστή εξέταση, γιατί το απλό σπερμοδιάγραμμα δεν το δείχνει.

Σε πόσο καιρό βελτιώνεται το σπέρμα μετά τη διακοπή του καπνίσματος;
Η παραγωγή και ωρίμανση των σπερματοζωαρίων διαρκεί περίπου 3 μήνες. Γι’ αυτό η προετοιμασία για εγκυμοσύνη σχεδιάζεται σε παράθυρο 90 ημερών.

Αν καπνίζω, χρειάζομαι υποστήριξη στην προετοιμασία;
Ο καπνιστής έχει μεγαλύτερο οξειδωτικό φορτίο στο σπέρμα. Η στοχευμένη υποστήριξη σε όλο το παράθυρο των περίπου 3 μηνών, π.χ. με ψευδάργυρο και σελήνιο που συμβάλλουν στην προστασία των κυττάρων από το οξειδωτικό στρες, μαζί με τη μείωση και τη διακοπή του καπνίσματος, δημιουργεί τις καλύτερες συνθήκες.

Μετράει και ο παθητικός καπνός;
Ναι. Ο καπνός στο σπίτι αφορά και τη γυναίκα. Ένα σπίτι χωρίς καπνό είναι μέρος της προετοιμασίας και των δύο.

Harroula Bilali BSc MMedSc
Επιστημονική Διευθύντρια Fertilovit® Greece

Πηγή: Verwoerd G, West R, Cai J, Chen Y, Papathanasiou A. The effect of male partner smoking on cumulative live birth after in vitro fertilization (IVF): a large prospective cohort study. Fertil Steril. 2026. doi:10.1016/j.fertnstert.2026.10.011

Επιπλέον βιβλιογραφία

1. Szabó A, Váncsa S, Hegyi P, et al. Lifestyle-, environmental-, and additional health factors associated with an increased sperm DNA fragmentation: a systematic review and meta-analysis. Reprod Biol Endocrinol. 2023
2. Sharma R, Harlev A, Agarwal A, Esteves SC. Cigarette smoking and semen quality: a new meta-analysis examining the effect of the 2010 WHO laboratory methods for the examination of human semen. Eur Urol. 2016;70(4):635–645.
3. Tesarik J. Lifestyle and environmental factors affecting male fertility, individual predisposition, prevention, and intervention. Int J Mol Sci. 2025
4. Bocu K, Boeri L, Mahmutoglu A, Vogiatzi P. Can lifestyle changes significantly improve male fertility: a narrative review? Arab J Urol. 2025
5. de Ligny W, Smits RM, Mackenzie-Proctor R, et al. Antioxidants for male subfertility. Cochrane Database Syst Rev. 2022.

Χαρούλα Μπιλάλη BSc MMedSc

Μοριακή Βιολόγος Αναπαραγωγής με εξειδίκευση στην Εξωσωματική Γονιμοποίηση & το Μικροβίωμα. Επιστημονική διευθύντρια Fertilovit® Greece & Cyprus.

See Full Bio