Έρευνα δείχνει πως η διατροφή και η παρέμβαση με τα κατάλληλα συμπληρώματα διατροφής μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση της μεταβολικής και αναπαραγωγικής υγείας, και στο σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών πιο συγκεκριμένα.

Το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών (ΣΠΩ) είναι μια από τις πιο συχνές ενδοκρινολογικές διαταραχές και αφορά περίπου το 9-18% των γυναικών σε αναπαραγωγική ηλικία. Παρά όμως τη συχνή εμφάνισή της, πρόκειται για μία κατάσταση που αργεί να διαγνωστεί και που συχνά υποτιμάται.

Πρόσφατη διεθνής έρευνα έδειξε πως το 50% των γυναικών επισκέπτεται τρεις ή περισσότερους επαγγελματίες υγείας και το ένα τρίτο περιμένει πάνω από δύο χρόνια προτού λάβει διάγνωση για ΣΠΩ. Επίσης πάνω από τις μισές δηλώνουν ότι οι ειδικοί δεν τους δίνουν πληροφορίες για τις μακροχρόνιες επιπλοκές ή για συναισθηματική υποστήριξη.

Και παρότι πολλοί μιλούν για κενό στην εκπαίδευση στις ιατρικές σχολές, για ανάγκη για περισσότερη εγρήγορση και για κλινικές μελέτες, το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών υποτιμάται συχνά καθώς ο ορισμός του είναι ασαφής και προκαλεί σύγχυση. Αυτό που είναι σαφές, ωστόσο, είναι το γεγονός ότι οι γυναίκες με ΣΠΩ μπορεί να αντιμετωπίζουν μακροχρόνια προβλήματα υγείας που εκτείνονται και μετά τα αναπαραγωγικά τους χρόνια. Και ένα δεύτερο σημαντικό στοιχείο: Η διαχείριση και αλλαγές στον τρόπο ζωής είναι μια πρωταρχική μορφή θεραπείας για την πρόληψη ή τη μείωση των πιθανοτήτων για αυτά τα προβλήματα υγείας.

Ηλικία και σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών

Παρότι μέχρι πρόσφατα η θεώρηση για το ΣΠΩ ήταν πως αποτελεί μία διαταραχή του αναπαραγωγικού, σήμερα θεωρείται μια ενδοκρινολογική διαταραχή που σχετίζεται με αύξηση του κινδύνου για διαβήτη τύπου 2, μεταβολικό σύνδρομο, καρδιαγγειακή νόσο και καρκίνο στις γυναίκες που το έχουν. Σύμφωνα με μία επιστημονική εκτίμηση, έως την ηλικία των 40 ετών, σχεδόν οι μισές γυναίκες με ΣΠΩ θα αναπτύξουν προδιαβήτη ή διαβήτη τύπου 2.

Σήμερα, ερευνώνται περισσότερο οι συνέπειες του ΣΠΩ στις γυναίκες καθώς μεγαλώνουν και κατά τη μετάβαση στην εμμηνόπαυση. Αυτό που έχει βρεθεί είναι πως οι γυναίκες με το σύνδρομο έχουν περισσότερα αναπαραγωγικά χρόνια συγκριτικά με εκείνες χωρίς ΣΠΩ, εξαιτίας των υψηλότερων επιπέδων επινεφριδιακών και ωοθηκικών ανδρογόνων. Τα επίπεδα των ανδρογόνων μειώνονται στις γυναίκες με ΣΠΩ καθώς αυτές μεγαλώνουν, με αποτέλεσμα υψηλότερη πιθανότητα εγκυμοσύνης σε προχωρημένη ηλικία σε γυναίκες που αντιμετώπιζαν υπογονιμότητα κατά τα βασικά αναπαραγωγικά τους χρόνια.

Παρά όμως τη μείωση των ανδρογόνων, οι μεταβολικές συνέπειες που συνδέονται με το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών επιδεινώνονται με την ηλικία. Μελέτη δημοσιευμένη στην επιστημονική επιθεώρηση Diabetes έδειξε πως ο επιπολασμός του διαβήτη τύπου 2 σε γυναίκες με ΣΠΩ ήταν 6,8 φορές υψηλότερες από το γενικό γυναικείο πληθυσμό αντίστοιχης ηλικίας.

Σύνδεση με τη διαταραχές στη διάθεση και τις διατροφικές συνήθειες

Εκτός από τον αυξημένο κίνδυνο μεταβολικών διαταραχών, γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών έχουν αυξημένα ποσοστά άγχους και κατάθλιψης. Οι γυναίκες με ΣΠΩ μπορεί να υποφέρουν περισσότερο από διαταραχές της διάθεσης εξαιτίας μιας ανισορροπίας στις ορμόνες ή ίσως λόγω των καθημερινών δυσκολιών που συνεπάγεται η ζωή με μια τέτοια κατάσταση, γι’ αυτό και συστήνεται στους ειδικούς τακτικός έλεγχος της ψυχολογικής κατάστασης. Συστήνεται επίσης έλεγχος για διατροφικές διαταραχές. Μάλιστα, μελέτη δημοσιευμένη στο Fertility and Sterility βρήκε πως ο κίνδυνος για διατροφικές διαταραχές ήταν τέσσερις φορές υψηλότερος στις γυναίκες με ΣΠΩ συγκριτικά με την ομάδα ελέγχου. Άλλη μελέτη στο Appetite βρήκε πως το 60% των παχύσαρκων γυναικών με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών παρουσίαζαν συμπεριφορά υπερφαγίας.

Στρατηγικές διατροφής

Οι αλλαγές στη διατροφή και τον τρόπο ζωής αποτελούν τη βασική θεραπευτική προσέγγιση για γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών. Συστηματική μετά-ανάλυση που δημοσιεύτηκε στην επιθεώρηση Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics βρήκε πως δεν είναι τόσο το είδος της διατροφής που βοηθούσε, όσο η απώλεια βάρους, καθώς βρέθηκε πως βελτίωσε τόσο τις μεταβολικές όσο και τις αναπαραγωγικές παραμέτρους που σχετίζονται με το ΣΠΩ. Η αναθεώρηση αυτή ωστόσο περίλαβε μόνο έξι άρθρα από πέντε μελέτες.

Τα διατροφικά προγράμματα που περιλαμβάνουν τροφές με χαμηλότερο γλυκαιμικό δείκτη ή γλυκαιμικό φορτίο, ή χαμηλότερες ποσότητες επεξεργασμένων υδατανθράκων, λιπαρών και πρωτεΐνης έχει βρεθεί πως μειώνουν τους μεταβολικούς δείκτες που σχετίζονται με το ΣΠΩ, ακόμη και χωρίς απώλεια  βάρους.

Αντιφλεγμονώδεις δίαιτες

Οι γυναίκες με ΣΠΩ έχουν αυξημένα επίπεδα ινσουλίνης και δεικτών φλεγμονής συγκριτικά με τις γυναίκες που δεν παρουσιάζουν αυτή την κατάσταση. Σε μελέτη του 2015, διερευνήθηκε η αξία της αντιφλεγμονώδους διατροφής σε γυναίκες με ΣΠΩ. Στη μελέτη αυτή, 100 υπέρβαρες γυναίκες με ΣΠΩ ακολούθησαν διατροφή με μειωμένες θερμίδες για 12 εβδομάδες. Η διατροφή τους αποτελούταν από πέντε μικρά γεύματα με 25% πρωτεΐνες, 25% λιπαρά και 50% υδατάνθρακες και ήταν σχεδιασμένη ώστε να περιλαμβάνει μέτρια προς υψηλή ποσότητα φυτικών ινών με έμφαση στις αντιφλεγμονώδεις τροφές όπως ψάρι, όσπρια, πράσινο τσάι και γαλακτοκομικά με λίγα λιπαρά. Το κοτόπουλο, το κόκκινο κρέας και τα πρόσθετα σάκχαρα ήταν περιορισμένα.

Τα αποτελέσματα ήταν ενθαρρυντικά. Η μέση απώλεια βάρους ήταν 7,2% με σημαντική μείωση στη χοληστερόλη, την αρτηριακή πίεση και τις τιμές γλυκόζης σε νηστεία. Τα επίπεδα της C-αντιδρώσας πρωτεΐνης (CRP) μειώθηκαν κατά 35% και στο 63% των γυναικών επανήλθε ο φυσιολογικός έμμηνος κύκλος.

Μια άλλη διατροφή, η DASH (διατροφή ειδικά σχεδιασμένη για τη μείωση της υπέρτασης) και επίσης πλούσια σε αντιοξειδωτικά, διερευνήθηκε επίσης για την επίδρασή της σε γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών. Οι γυναίκες που ακολούθησαν τη διατροφή αυτή για 8 εβδομάδες είδαν σημαντική μείωση στα επίπεδα της ινσουλίνης και της CRP, μαζί με βελτίωση στην περίμετρο της μέσης τους, έναν σημαντικό δείκτη για την ύπαρξη μεταβολικού συνδρόμου.

Συμπληρώματα διατροφής

Η έρευνα επεκτείνεται προκειμένου να προσδιορίσει τα οφέλη που μπορεί να προσφέρουν τα συμπληρώματα διατροφής σε γυναίκες σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών. Τα παρακάτω συστατικά είναι μερικά μόνο από τα πολλά υποσχόμενα συμπληρώματα που έχουν ήδη μελετηθεί επαρκώς.

Ν-ακυλοκυστεΐνη

Η Ν-ακυλοκυστεΐνη (NAC) είναι ένα ισχυρό αντιοξειδωτικό και αμινοξύ. Η NAC προέρχεται από τη L-κυστεΐνη και συμβάλει στην καταπολέμηση του οξειδωτικού στρες και της φλεγμονής στον οργανισμό. Έχει επίσης βρεθεί πως η NAC προστατεύει τους υποδοχείς ινσουλίνης και επηρεάζει τη δραστηριότητά τους και την έκκριση ινσουλίνης στο πάγκρεας, ενώ έχει βρεθεί πως είναι καλά ανεκτή στον οργανισμό με ελάχιστες ανεπιθύμητες ενέργειες. Μια συστηματική επισκόπηση και μετά-ανάλυση έδειξε πως η NAC βελτίωσε τον δείκτη μάζας σώματος, την ολική χοληστερόλη και τα επίπεδα των λιπιδίων στον ίδιο βαθμό με τη μετφορμίνη (δραστική ουσία σε φάρμακα για τον έλεγχο του διαβήτη) σε γυναίκες με ΣΠΩ.

Η επισκόπηση έδειξε επίσης πως η χορήγηση της NAC επέφερε σημαντική βελτίωση στα ποσοστά εγκυμοσύνης και ωορρηξίας συγκριτικά με το ψευδοφάρμακο (placebo) στις γυναίκες με ΣΠΩ. Ωστόσο, στην ίδια ανάλυση, η NAC δεν συσχετίστηκε με μεγαλύτερα οφέλη συγκριτικά με τη μετφορμίνη για τη βελτίωση των ποσοστών κύησης, την αυθόρμητη ωορρηξία και την κανονικότητα του έμμηνου κύκλου.

Ινοσιτόλη

Τόσο η μυοϊνοσιτόλη (MYO) όσο και η D-chiro-ινοσιτόλη (DCI) μελετήθηκαν εκτενώς σε γυναίκες με ΣΠΩ και έχουν δείξει πολλά υποσχόμενα αποτελέσματα ως θεραπεία πρώτης γραμμής. Η MYO συγκεκριμένα έχει βρεθεί πως βελτιώνει την ευαισθησία στην ινσουλίνη καθώς και την ποιότητα των ωαρίων και την ωορρηξία. Νεότερη έρευνα δείχνει πως ο συνδυασμός της MYO και της DCI δρα καλύτερα από μόνη την ινοσιτόλη για τη βελτίωση των μεταβολικών δεικτών και την αποκατάσταση της ορμονικής ισορροπίας.

Οι ινοσιτόλες βρίσκονται σε τροφές όπως τα φρούτα, τα όσπρια, τα δημητριακά και το φαγόπυρο. Οι δύο μορφές της που αναφέρονται στην έρευνα ρυθμίζουν τη δραστηριότητα των ορμονών στον οργανισμό, ανάμεσά τους τη θυλακιοτρόπο (FSH), τις θυρεοειδικές ορμόνες και την ινσουλίνη. Πιστεύεται πως ο οργανισμός των γυναικών με ΣΠΩ παρουσιάζει δυσκολία στην αποτελεσματική χρήση της ινοσιτόλης, και θα μπορούσε να είναι αυτή μια εξήγηση για τα υψηλότερα επίπεδα ινσουλίνης. Η ινοσιτόλη είναι καλά ανεκτή στον οργανισμό με ελάχιστες ανεπιθύμητες ενέργειες. Μπορεί επίσης να δρα μειώνοντας το σάκχαρο στο αίμα, ειδικά σε ανθρώπους που παίρνουν ευαισθητοποιητές ινσουλίνης ή άλλα συμπληρώματα που έχουν παρόμοιες ιδιότητες.

Βιταμίνη D

Μελέτες στο ΣΠΩ δείχνουν μια αντίστροφη σχέση μεταξύ της βιταμίνης D και μεταβολικών και ορμονικών διαταραχών. Ωστόσο, μια συστηματική επισκόπηση που δημοσιεύτηκε στην επιστημονική επιθεώρηση Nutrients, δεν βρήκε στοιχεία πως το συμπλήρωμα βιταμίνης D μείωσαν ή μετρίασαν τις μεταβολικές και ορμονικές δυσλειτουργίες σε γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών. Τι ισχύει όμως αναφορικά με την αναπαραγωγική ικανότητα; Οι υποδοχείς βιταμίνης D βρίσκονται στα ωοκύτταρα, ανώριμα κύτταρα ωαρίων που παίζουν ρόλο στην αναπαραγωγή. Το συμπλήρωμα βιταμίνης D έχει βρεθεί πως βελτιώνει τη γονιμότητα σε γυναίκες με ΣΠΩ αυξάνοντας τον αριθμό των ώριμων ωαρίων και βελτιώνοντας την κανονικότητα του έμμηνου κύκλου, τα αποτελέσματα όμως δεν ήταν στατιστικά σημαντικά.

Ιχθυέλαιο

Το ιχθυέλαιο προσφέρει πολλά οφέλη στις γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών. Μερικές από τις θετικές δράσεις του είναι η μείωση των επιπέδων των τριγλυκεριδίων, η βελτίωση του λιπώδους ήπατος και η μείωση της φλεγμονής. Πιο συγκεκριμένα, τα έλαια με ω3 λιπαρά έχουν βρεθεί πως μειώνουν την τεστοστερόνη και ρυθμίζουν τον έμμηνο κύκλο τόσο σε γυναίκες με ΣΠΩ, ανεξάρτητα από το σωματικό τους βάρος.

Βιταμίνη B12

Τα αποτελέσματα της μεγάλης μελέτης Diabetes Prevention Program Outcomes Study έδειξαν πως η μετφορμίνη επηρεάζει τον τρόπο απορρόφησης της βιταμίνης Β12 από τον οργανισμό και σταδιακά παρουσιάζεται ανεπάρκειά της στους ανθρώπους που βρίσκονται σε θεραπεία με μετφορμίνη για τον έλεγχο του διαβήτη. Οι συνέπειες από την ανεπάρκεια της Β12, όπως μακροκυτταρική αναιμία, νευροπάθεια και διανοητικές διαταραχές, μπορεί να είναι σημαντικές.

Οι παραπάνω βιταμίνες και μικροθρεπτικά συστατικά περιέχονται στην πατενταρισμένη φόρμουλα του Fertilovit F PCOS, σε μία επιστημονικά διαμορφωμένη σύνθεση που σέβεται τη φυσιολογία του γυναικείου αναπαραγωγικού συστήματος.